Wyścig kosmiczny (ok. 1957–1969) — rywalizacja ZSRR i USA w eksploracji kosmosu, będąca częścią zimnej wojny. Symbol walki o prestiż i przewagę technologiczną.

Kluczowe daty i wydarzenia

4 X 1957

ZSRR wystrzeliwuje Sputnik 1 — pierwszy sztuczny satelita Ziemi. Szok dla Zachodu ("kryzys sputnikowy").

3 XI 1957

ZSRR: Sputnik 2 — na pokładzie suczka Łajka, pierwsze żywe stworzenie w kosmosie.

12 IV 1961

Jurij Gagarin (ZSRR) — pierwszy człowiek w kosmosie, lot trwał 108 minut (Wostok 1).

16 VI 1963

Walentina Tierieszkowa (ZSRR) — pierwsza kobieta w kosmosie (Wostok 6).

18 III 1965

Aleksiej Leonow (ZSRR) — pierwszy spacer kosmiczny (EVA), 12 minut poza statkiem.

20 VII 1969

Apollo 11: Neil Armstrong i Buzz Aldrin (USA) — pierwsze lądowanie na Księżycu. Armstrong: "Mały krok człowieka…"

1958

USA zakłada NASA (National Aeronautics and Space Administration) — odpowiedź na sukcesy ZSRR.

1961

Prezydent J.F. Kennedy ogłasza program Apollo — cel: lądowanie na Księżycu przed końcem dekady.

Ważne postaci

Jurij Gagarin (1934–1968)

Radziecki kosmonauta, pierwszy człowiek w kosmosie (12 IV 1961). Symbol sukcesu ZSRR w wyścigu kosmicznym. Zginął w katastrofie lotniczej.

Neil Armstrong (1930–2012)

Amerykański astronauta, dowódca Apollo 11. Jako pierwszy człowiek postawił stopę na Księżycu (20 VII 1969).

Konstantin Ciołkowski (1857–1935)

Rosyjski uczony, pionier teorii lotów kosmicznych, "ojciec kosmonautyki". Opracował podstawy napędu rakietowego.

Siergiej Korolow (1907–1966)

Główny konstruktor radzieckich rakiet i programu kosmicznego. Przez lata działał anonimowo (jako "Główny Konstruktor").

Wernher von Braun (1912–1977)

Niemiec w służbie USA, twórca rakiety Saturn V, która wyniosła Apollo 11 na Księżyc.

Integracja europejska po II wojnie światowej — dążenie do trwałego pokoju, współpracy gospodarczej i politycznej. Motto: "Zjednoczeni w różnorodności".

Kluczowe daty i wydarzenia

1946

Winston Churchill w przemówieniu w Zurychu wzywa do stworzenia "Stanów Zjednoczonych Europy".

1947

Plan Marshalla — USA oferuje pomoc gospodarczą Europie Zachodniej, impuls do współpracy.

1949

Powstaje Rada Europy z siedzibą w Strasburgu (ochrona praw człowieka i demokracji).

1950

Plan Schumana (9 V) — propozycja wspólnego zarządzania przemysłem węglowym i stalowym Francji i Niemiec. 9 maja = Dzień Europy.

1951

Powstaje Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS) — Francja, RFN, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg ("Szóstka").

1957

Traktaty Rzymskie — powołanie EWG (Europejska Wspólnota Gospodarcza) i EURATOM. Fundament Unii Europejskiej.

1979

Pierwsze bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego.

1985

Układ z Schengen — zniesienie kontroli granicznych między państwami członkowskimi.

1992

Traktat z Maastricht — oficjalnie powołuje Unię Europejską. Wprowadza obywatelstwo UE i plany wspólnej waluty.

2002

Wprowadzenie euro do obiegu gotówkowego w 12 państwach strefy euro.

1 V 2004

Polska przystępuje do UE — wielkie rozszerzenie (10 nowych krajów), w tym m.in. Czechy, Węgry, kraje bałtyckie.

Ważne postaci ("ojcowie założyciele")

Plan Shummana to plan który miał związać Niemcy i Francję ekonomicznie i przyczynił się do powstania europejskiej wspólnowy węgla i stali

Robert Schuman (1886–1963)

Francuski minister spraw zagranicznych. Ogłosił Plan Schumana (1950) — fundament integracji. Kandydat na błogosławionego Kościoła.

Konrad Adenauer (1876–1967)

Pierwszy kanclerz RFN. Doprowadził do pojednania niemiecko-francuskiego i integracji Niemiec z Zachodem.

Europejska Wspólnota węgla i stali (EWWiS) miała na celu stworzenie wspólnego rynku węgla stali i żelaza. Na początku łączyła Francję i Niemcy ale później dołączyły do niej Belgia, Holandia, Luksemburg, RFN oraz Włochy

Alcide De Gasperi (1881–1954)

Premier Włoch, jeden z trzech głównych "ojców" EWWiS. Razem z Schumanem i Adenauerem tworzył europejską "trójkę".

Jean Monnet (1888–1979)

Francuski ekonomista i dyplomata, "architekt Europy". Autor idei EWWiS, pierwszy przewodniczący jej Wysokiej Władzy.

Praska wiosna (styczeń–sierpień 1968) — próba demokratyzacji komunistycznej Czechosłowacji. Skończyła się interwencją zbrojną wojsk Układu Warszawskiego 21 VIII 1968.

Kluczowe daty i wydarzenia

I 1968

Aleksander Dubček zostaje I sekretarzem KC KPCz. Zapowiada reformy i "socjalizm z ludzką twarzą".

II–VII 1968

Okres liberalizacji: zniesienie cenzury, rehabilitacja ofiar stalinizmu, otwarcie granic, wolność słowa i zgromadzeń.

VI 1968

Manifest "Dwa tysiące słów" (Ludvík Vaculík) — wzywa do pogłębienia reform. Moskwa traktuje to jako prowokację.

21 VIII 1968

Interwencja zbrojna wojsk Układu Warszawskiego (ZSRR, PRL, NRD, Węgry, Bułgaria). Kolumny czołgów wjeżdżają do Pragi nocą.

VIII 1968

Dubček i przywódcy czechosłowaccy wywiezieni do Moskwy. Pod presją podpisują Protokół Moskiewski — cofnięcie reform.

16 I 1969

Jan Palach — student praski, dokonuje samospalenia na Placu Wacława w proteście przeciw occupacji. Ginie 19 I 1969. Symbol oporu.

IV 1969

Dubček odwołany, zastąpiony przez Gustáva Husáka. Rozpoczyna się era "normalizacji" — powrót do twardego kursu.

IX 1968

Doktryna Breżniewa — ZSRR zastrzega sobie prawo do interwencji w państwach bloku wschodniego "zagrożonych socjalizmem".

Ważne postaci

Aleksander Dubček (1921–1992)

I sekretarz KPCz, twarz reform Praskiej wiosny. Po 1968 r. odsunięty od władzy, pracował jako leśnik. Po 1989 r. powrócił do polityki.

Leonid Breżniew (1906–1982)

Sekretarz generalny KPZR. Podjął decyzję o interwencji. Sformułował "doktrynę Breżniewa" — ograniczonej suwerenności państw bloku.

Jan Palach (1948–1969)

Student filozofii Uniwersytetu Karola w Pradze. Samospalił się 16 I 1969 na Placu Wacława w proteście. Stał się symbolem oporu całego pokolenia.

Ludvík Vaculík (1926–2015)

Czeski pisarz i dziennikarz. Autor manifestu "Dwa tysiące słów" (1968), który Moskwa potraktowała jako manifest kontrrewolucji.

Gustáv Husák (1913–1991)

Następca Dubčeka, przywódca Czechosłowacji w epoce "normalizacji" (1969–1987). Prowadził politykę powrotu do systemu stalinowskiego.